Terimler

Abraş ::

Atkı ::

 Bu ipler ancak halının sırtına (arka kısmına) dikkatlice bakılırsa görülebilir.

Bordür ::

Çakım ::

Çeyrek ::

 Tezgahın çerçevesine dikey ve gergin bir biçimde  sarılan ve halının iskeletini oluşturan ipler.

 Dokunmuş bir halıda bu ipler halının saçağını oluşturur.

 Halının cinsine ve kalitesine göre değişen hav uzunluğu. İlme Halıya rengini veren ve halının desenini oluşturan ipler.

 Dokunacak halı deseninin halının kalitesine uygun olara hazırlanmış milimetrik kağıda kullanılacak renkler ile işlenmesi.

 Dokuyucunun kullanacağı modellerin muhtelif parçalar halinde kartona yapıştırılmış hali.

 Üzerinde namaz kılınan halı boyutuna verilen isimdir. Yaklaşık 1.20 x 1.80 m. ölçüsünü ifade eder.

 Düğümlerin net olarak görüldüğü halının arka kısmı.

 Dolama tekniğiyle dokunan, sıralar arasında halıda olduğu gibi  atkının da kullanıldığı kalın ve havsız bir düz dokuma türüdür.

 Kullanılan yün ipliklerinden gelen harman yağı ve dokuma süresince halının bünyesine giren toz ve kirlerin uzaklaştırılması

Başa Dön

 Genel Kullanım Kılavuzu

           Halılar için düzenli temizlik şarttır. Halılarınızı güçlü ve tercihen fırçalı elektrik süpürgesiyle halı üzerindeki trafik yoğunluğuna bağlı olarak günlük veya haftada en az iki kere bütün yüzeyi süpürün.

           Halının üzerine ayak kısmı sivri  veya dar eşyalar koymayın. Halı üzerindeki eşyalar ne olursa olsun  belirli aralıklarla halının veya eşyaların yerini değiştirin. Aksi taktirde halı havı deforme olacaktır.

           Sıklığı 900.000 uç ve fazlası olan halıların yüzeyini sivri veya keskin uçlu cisimlerle çizmeyiniz. Çünkü düz duran havların arasına zorlanmayla yatan uçlar, halı havının sık olmasından dolayı kendi kendilerine düzelemeyeceklerdir.

 Buda uzun sürede halı havlarında deformasyona neden olacaktır.

           Halı yıkanmamalı silinerek temizlenmelidir. Silme işleminde sadece kaliteli bir halı şampuanı kullanılmalıdır. Halı şampuanı kullanırken mutlaka kullanım talimatına uygun olarak sadece köpüğü ile temizlik yapılmalı hiçbir şekilde halı şampuan suyuyla temizlenmemelidir. Unutulmamalıdır ki suda halılar için kirletici bir maddedir. Temizlikten sonra halı kısa sürede kurutulmalı asla nemli bırakılmamalıdır. Kurutma işlemi asla kızgın güneş altında yapılmamalıdır.

           Halı, deterjan, sert yüzey temizleyicileri, çamaşır suyu, tuz ruhu gibi maddelerden uzak tutulmalıdır. Bu ve benzeri maddeler asla temizlikte kullanılmamalıdır. Çünkü bu tür maddeler halı dokusuna zarar vererek halının ömrünü kısaltır.

           Halının üzerine dökülen sıvı hemen emici bez, kağıt havlu veya vakumlu süpürge ile halıdan emilmeli ve dökülen maddenin cinsine göre leke çıkarma talimatlarımızda ki gibi işlem yapılmalıdır.

           Halı yüzeyinde trafik (kullanım yoğunluğu) farkı olan  yerler arasında farklılıklar olası kaçınılmazdır.

Özellikle düz ve açık zeminli halılarda bu durum daha da belirginleşecektir. Bu durumun önüne geçmek amacıyla halınızın yeri belirli aralıklarla değiştirilmedir.

           Halı taşınırken veya muhafaza edilirken kesinlikle katlanmamalıdır. Her zaman rulo halinde taşınmalı veya muhafaza edilmelidir. Muhafaza yeri nemli veya rutubetli olmamalıdır.

           Halılarda görülen gölgelenme üretim kaynaklı bir sorun değildir. Halı üzerindeki trafik farklılıkları, nem farklılıkları ve zemindeki düzgünsüzlük farklılıklarından kaynaklanan ve özellikle açık zeminli düz halılarda daha görünür olan sorundur.

           Kesik uçlu halılarda ayak izleri görülebilir. Bu durum halının serildiği yere kullanılan desenin sadeliğine ve hav ipliklerinin parlaklığına bağlı olarak artıp azalabilir. Bu tür izlerden rahatsız olan kullanıcıların daha karışık koyu renkli desenler tercih etmesi tavsiye edilir.

           Halı havının  uzun süre direk güneş ışığı alması durumunda renklerde değişim meydana gelebilir.

Direk güneş ışığı alan yerlerde halının yerini sıkı sık değiştirerek veya direk güneş ışığı alınan saatler de pencerede perde kullanarak bu durumun önüne geçilebilir.

           Farklı hav iplik  üretim lotlarıyla üretilen  halılarda  bir miktar farklılık olabilir. Ayrıca daha önce alınıp bir miktar  kullanılmış halı ile aynı desenden yeni halı arasında da farklılık mutlaka olacaktır. Eski halı ile eş olarak kullanılmak üzere halı alırken bu durum göz önüne alınmalıdır.

          Yuvarlak, oval ve sekizgen halılar her kenarı overlok dikilmiş olarak satılırlar ve bu halılarda halı dokuma yönünde

(normal halıda saçak takılan bölge) olan kenarlar yan kenarlara nazaran halı dokuma tekniği gereği daha zayıf overlok tutma özelliğine sahiptir. Dolayısıyla çırpma ve dövme bu halılarda overlok patlamalarına sebebiyet verecektir.

Bu tür halılar alınırken ve kullanılırken bu özellik dikkate alınmalıdır.

Başa Dön

Halıcılıkta Düğüm Çeşitleri

           Genel olarak el halısında iki tip düğüm tekniği kullanılmaktadır:

           Türk düğümü (Gördes düğümü, simetrik düğüm) ve İran düğümü (Sine düğümü, asimetrik düğüm).

Türkiye'de (Isparta'nın tüm dokumaları ve Sivas ve Hereke bölgelerinin bazı dokumaları hariç), Kafkasya'da, Batı ve Kuzeybatı İran'da dokunan halılarda Türk düğümü kullanılmıştır. İran düğümü ise Orta ve Doğu İran'da, Hindistan, Orta Asya ve Çin'de dokunan halılarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Türk düğüm tekniğinde ilme iki çözgü telinin de etrafına dolanarak çözgü tellerinin arasından çıkarılma yöntemiyle bağlanır ve kesilir. Böylelikle düğüm iki çözgü telini de sarmış olur. İran düğüm tekniğinde ise ilme, sadece bir çözgü telinin etrafından dolanır, ilmenin diğer ucu serbest kalır.

     Bu iki farklı düğüm tekniği karşılaştırıldığında:     

1. Türk düğümü ile dokunmuş bir halının tüyleri halı eskidikçe aşınmaya ve dökülmeye başlasa bile düğümün lupu kalır, halının atkı ve çözgüsü görünmeye başlamaz. Dolayısıyla halı desen güzelliğini ve rengini uzun yıllar muhafaza eder. Ancak İran düğümü ile dokunmuş bir halının tüyleri aşınmaya ve dökülmeye başladığında asimetrik bağlanma nedeniyle düğümde lup olmadığı için halının çözgü ipleri görünmeye başlar. Bir süre sonra muhtemelen halının kalan düğümü de tutunamayacak, dökülecek ve aşınmış bölgedeki renk ve desen tamamen yok olacaktır.   

 
2. Türk düğümleri bir ucundan çekilse dahi sökülmez, çıkmaz; tam aksine daha da sıkılaşır.

Ancak, İran düğümlerinin bir ucundan çekildiği takdirde çözülerek çıkma olasılığı vardır.   

 
3. Türk düğümünün atılması İran düğümünün atılmasından daha zordur ve daha fazla zaman alır. Bu nedenle aynı düğüm sıklığındaki iki halıdan Türk düğümlü olanı daha makbuldür ve tercih edilir. Türk düğümünün bu kalıcılık özelliği nedeniyle çok fazla sayıda değerli, eski Türk halıları güzelliklerinden bir şey kaybetmeden günümüze kadar ulaşabilmiştir.    

     Bugün ülkemize fazla sayıda ithal edilen Nepal ve bazı Çin halılarında düğüm kullanılmamaktadır. Onun yerine Nepal'da sarma tekniği, Çin'de ise sıkıştırma tekniği uygulanmaktadır. İlmekler çekildiği takdirde çözgüden çıkar, dolayısıyla halıdan ayrılır. Bu teknikte üretilen halılarda işçilik çok kolay ve zahmetsiz, dokuma süresi çok kısadır.   

 Başa Dön

El Halısı Alırken Dikkat Edilecek Hususlar

Halıcılıkta  " kalite "  terimi

            Halıcılıkta " kalite " denildiğinde öncelikle halıdaki düğüm sıklığı akla gelir. Bu nedenle halının düğüm sıklığının fazlalığı kaliteli halı almak isteyen bir kimse için ilk yola çıkış noktası olmuştur. Düğüm sıklığının fazlalığı bir halının desenin daha detaylı uygulanabilmesi ve ömrünün daha uzun olması üzerinde etkili önemli bir faktördür.

Ancak düğüm sıklığı halı satın alırken tek başına yeterli değildir.   

Genel kaliteyi oluşturan kriterler önem sırasına göre şu şekilde özetlenebilir ;    

 
   Yünün kalitesi:
           Halıda kullanılan yünün saf yeni yün (ilk defa kullanılan yün) olması ve liflerinin uzun yapağıdan seçilmesi çok önemlidir. İçinde sentetik elyaf ve kalitesiz yün (tabak yünü) karışık olmamalıdır.    

 
   Boya kalitesi:
           Halıda kimyasal boya kullanılmış ise, kullanılan boyanın suya ve güneş ışığına dayanıklılığı yüksek kaliteli boyalar olması gereklidir. Günümüzde sadece özel halı üretimlerinde kullanılan kök boyalarda ise, boyama işleminin usulüne uygun şekilde yapılmış olması önemlidir. Kök boyalar genelde solmayan ve boyamayan boyalar olarak bilinir, ancak boyama işlemi uygun şeklide yapılmamış kök boyalar da solabilir. Bu nedenle, kaliteli bir halının kök boyalı olması gerektiği düşüncesi yanlıştır. Kök boya ile kimyasal boyalar arasındaki en önemli fark kök boyaların daha canlı ve çekici renklerde olmasıdır.   

 
    Desen estetiği ve halıya uygulanmasındaki beceri:
           Halı modeli tasarlamak zor, zahmetli, uzun zaman alan ve uzun yılların tecrübe ve birikimini gerektiren bir iştir. Bir modelin, dokunması planlanan halıya uygun şekilde tasarlanması ve model kartonunun hazırlanması aşamasında kalite bilgisi çok önemlidir. Dokutulmak istenilen modelin istenilen görünümü ve albeniyi hangi kalitede yani hangi düğüm sıklığında yakalayabileceğini belirlemek, halı dokunmadan önce halıdaki estetiği tahmin etmek ancak uzun senelerin verdiği bir tecrübe ile mümkün olabilir.Kullanılan renklerin birbirleriyle uyumlu ve dengeli bir şekilde dağılımının sağlanarak kullanılmış olması çok önemlidir. Türk halılarında genelde ve özellikle bordürlerde simetri söz konusu değildir.

Ancak, Isparta, Kayseri ve Hereke gibi İran halılarının etkisinde kalan halılarda simetri vardır ve bu halılarda desenin halıya simetrik olarak uygulanmış olması çok önemlidir.  

 
    Düğüm sıklığı ve düğüm özelliği:

           Halıcılıktaki kalite teriminin yarattığı anlam karmaşası nedeniyle kaliteli bir halı almak isteyenler genelde düğüm sıklığı yüksek halılara ilgi duyarlar. Ancak düğüm sıklığı arttıkça halının kalitesi artar varsayımı her zaman doğru değildir. Düğüm sıklığı ne kadar fazla olursa olsun, yün ve boya kalitesi iyi olmayan bir halı kesinlikle kaliteli bir halı sınıfına girmez. Dolayısıyla düğüm sıklığı, kaliteli bir halının tek göstergesi olarak alınmamalıdır.   

    Firma garantisi:

           Kaliteli bir el halısı almada önemli rol oynayan bu özelliklerin bir çoğu alıcı için anlaşılması ve bilinmesi zor özelliklerdir. Alınacak halıda satıcı firmanın güvenilir olmasına özen gösterilmeli ve firma garantisi mutlaka aranmalıdır.    

 Başa Dön